Loading...
You are here:  Home  >  Văn Hóa  >  Current Article

Cuối Hè và Học (P2)

Bởi   /   July 26, 2014  /   Comments Off on Cuối Hè và Học (P2)

Bởi Phạm Ngọc Cương

 

Bản đồ tư duy. (Ảnh: Internet)

 

Phần 2 : Kiến thức phổ thông và nhà trường

Kiến thức phổ thông hiểu theo nghĩa là cái gì tối cần thiết cho cuộc sống đã ngày một dài thêm mà cuộc đời con người thì hữu hạn, vậy phải học gì là thiết yếu nhất. Làm gì để sự nghiệp giáo dục không bị phí phạm hoặc lạm dụng? Không thể cắt xén cái thiết yếu. Phải trọn vẹn nhưng không thể ôm đồm những chuyện viển vông, hết giá trị thực tế. Một nền giáo dục duy lợi cũng có không ít thách thức. Từ mấy ngàn năm xưa các triết gia cổ Hy Lạp Aristotle đã cảnh báo:

– Đối với con người chẳng có giới hạn nào là đủ cho việc thu thập của cải.

– Bản chất của lòng ham muốn là vô hạn và phần lớn người ta sống chỉ để thỏa mãn những ham muốn này.

– Người ta chỉ chú trọng đến sự sống còn chứ không nghĩ đến chuyện sống tốt đẹp và vì lòng ham muốn thì vô hạn, người ta cũng muốn những phương tiện thỏa mãn lòng ham muốn này trở thành vô hạn”. Và họ nhắc tiếp rằng:

– Một nền giáo dục bình đẳng cho tất cả mọi người sẽ chẳng có lợi gì hết, nếu nền giáo dục đó dạy người ta tham danh, hoặc tham lợi, hoặc tham cả hai.

Tiền của đáng được coi trọng, nhưng dù duy lợi đến mấy nền giáo dục Bắc Mỹ cũng không dậy coi tiền trọng hơn đức hạnh. Giáo dục luật pháp chính là bà đỡ của giáo dục đức hạnh. Học sinh phải có sự yên tâm là khi là có tài năng, hoặc kỹ năng thì tiền sẽ đến. Tuy nhiên muốn được yên ổn trước nhất cả về phần hồn lẫn phần xác thì phải nhớ tuân thủ luật pháp, tức là biết tôn trọng tự do và quyền lợi của những người khác. Là một đất nước di dân, Canada càng cần nhấn mạnh giáo dục luật pháp phải mạnh hơn tập quán và thói quen. Nói cách khác là nỗi sợ phạm luật nhằm thượng tôn luật lệ luôn phải vượt qua bản năng và quán tính văn hoá. Không biết không phải là cái cớ để trốn tội.

Chính sách, chương trình phải mang tính phổ quát, nhưng hành động và trách nhiệm thì phải bổ cụ thể vào từng cá nhân. Mỗi công việc đều giao đích danh từng học sinh. Đó là chủ nghĩa tư bản! Không có sự mơ hồ giữa ranh giới “của tôi” hay “không phải của tôi” cùng lúc. Khái niệm “tất cả” cũng là không tồn tại trên thực tế. Sở hữu, dù là ý nghĩ hay tư tưởng, đều là của riêng. Trừ những người thừa kế may mắn còn với quảng đại ai muốn có sở hữu tài sản thì phải dốc lòng học nhằm đáp ứng đủ và đúng đòi hỏi của thị trường.

Có thể thấy rõ rằng toàn bộ tư tưởng chính trị học đường của Việt Nam hôm nay là nhằm xiển dương một đức tính duy nhất là đức tính tin tưởng và phục tùng vào Đảng. Tiếc thay dù được nhồi nhét điều đó đến cỡ nào thì đó cũng không phải là bí quyết để làm yên lòng dân chúng. Chân lý là không thể điều hành bất kể chuyện gì kể cả chuyện giáo dục bằng lối chủ quan duy ý chí mà phải bằng qui luật phát triển khách quan. Ngay cả khi đặc quyền tương xứng với khả năng xã hội dân chủ cũng không chấp nhận độc quyền. Vì độc quyền sẽ triệt tiêu lợi ích của số đông và khi quảng đại con người thấy không có phần của mình thì họ sẽ thờ ơ.

Để cơ cấu chính trị xã hội tồn tại vững bền thì điều tiên quyết là mọi thành phần dân chúng đều phải thấy có phần mình trong đó, vì vậy sẽ dồi dào ý thức và ý chí để gìn giữ, bảo vệ nó.

“Quốc gia không phải chỉ là sự tập hợp của nhiều người mà là sự tập hợp của nhiều người khác nhau và sự đồng dạng không tạo thành quốc gia…Biến tất cả mọi người thành đồng nhất thay vì đem lại phúc lợi cao nhất cho quốc gia lại hóa thành tiêu diệt quốc gia…. Quốc gia càng đa nguyên chừng nào càng tốt chừng ấy”( Aristotle). Đó là chân lý giáo dục tiếp theo của Bắc Mỹ.

Tối đa hóa cái “Tôi”, cái riêng cá nhân của mỗi học sinh. Có vậy mới nhiều màu sắc, mới phong phú và sáng tạo. Sự khác biệt làm nên sức mạnh. Xuất phát điểm của xã hội là các cá nhân và điểm đến cuối cùng là toàn xã hội. (Ngược với Việt Nam nơi xuất phát điểm luôn khoác danh tập thể – mang các danh xưng khác nhau từ gia đình, dòng họ, tập thể, tổ chức…- dẫu chân tướng của điểm đến cuối cùng thường là thỏa mãn mục đích ngầm của các các nhân). Canada giáo dục bằng cách giao quyền rất lớn và rất sớm cho cá nhân trong việc tự ra quyết định và chịu trách nhiệm về các quyết định của của mình. Một cháu của tôi năm 7 tuổi, có lần tuyên bố: “Cuộc đời của con thì con là người quyết định, và khi con càng lớn thì bố mẹ sẽ có càng ít quyền hơn đối với con”.

Dung dưỡng từ bé trong tinh thần như vậy nên các cháu sẽ mong tự lập rất sớm. Biết đi kiếm tiền từ khi còn học cấp hai, tốt nghiệp phổ thông hầu như đã tự lập trong việc chọn nghề nghiệp tương lai, kiếm chỗ ở riêng, thường sớm tự lo toan mọi chuyện cho cuộc sống của mình. Các cá nhân bằng tài năng, ý chí khả năng và niềm tin của mình phải tự tìm cho mình con đường ngắn nhất dẫn đến thành công, nhưng khi thành công tỏa sáng thì cả xã hội đều được hưởng phúc lợi qua chính sách thuế.

Từ mấy ngàn năm trước dân đảo Crete cho nô lệ được hưởng mọi quyền lợi như của chủ nhân ngoại trừ quyền mang vũ khí và quyền học tập thể dục, thể thao.

“Thể dục là một trong những môn học cần thiết để huấn luyện trẻ con thành người tự do” (Aristotle)

Thể dục thể thao là một trong các thế mạnh của trường lớp Bắc Mỹ. Mỗi thầy cô phải dạy hai môn ở trường trung học và thật lý thú khi thường là giáo viên toán, tiếng Anh, hay tiếng Pháp… cũng đồng thời là giáo viên thể dục. Môn thể dục cũng quan trọng và còn tạo nhiều hưng phấn cho học sinh hơn các môn học khác.

Khi lên bục giảng người thầy phải thương yêu tất cả học sinh như nhau. Nói thì dễ nhưng chúng ta là con người, nhiều khi cùng là con cái mình mà các bậc cha mẹ còn thiên vị, đứa yêu, đứa ghét. Mà đây lố nhố trong lớp tới 25 cháu, cháu vàng, cháu đen nhẻm, cháu trắng bóc, vô thần, cùng Thiên chúa, Hồi, Hindu…Vì vậy luật phải ấn định là cấm kỳ thị chủng tộc, tôn giáo, giới tính và tuổi tác. Chú ý từ những việc nhỏ nhưng tạo công bằng như thường xuyên đổi chỗ ngồi cho học sinh, để mọi học sinh đều có quyền ngồi gần ánh sáng cửa sổ hay bục giảng. Người thầy phải luôn đảo khắp lớp để tạo góc tiếp cận đồng đều của toàn thể học sinh với thầy.

“Cái quí nhất của một đất nước là dân chúng và lãnh thổ, một nước phải có khả năng làm quân thù ngán sợ, dù để tấn công hay phòng thủ” (Aristotle).

Dù nổi tiếng hiếu hòa mà nhiều trường Canada phát động phong trào dã ngoạn và luyện tập như quân sự cho học sinh. Năm vừa rồi có lần một cô phóng viên truyền hình phản ứng dữ dội khi thấy một sỹ quan Canada đang dậy bắn cho các học sinh phổ thông. Viên sỹ quan nheo mắt nhìn lại người đại diện cho quyền lực thứ tư đang gầm gào rằng cần dậy cho trẻ về hòa bình chứ không phải là súng đạn và buông câu:

Thưa cô, cô cũng đang có đầy đủ bộ phận của một con điếm, nhưng cô không làm điếm phải không cô?

Hết lớp 8 học sinh Ontario đã phải tự chọn theo tiếp chương trình học là để vào đại học hay ra làm nghề. Tư tưởng Socrates vẫn phảng phất đâu đây: “Thượng đế trộn vàng trong một số người, bạc trong một số người khác từ khi họ được sinh ra, và trộn đồng và sắt trong những kẻ mà trời định làm thợ hoặc làm nghề nông”. Cái nhân bản là nhà trường cho cha mẹ và học sinh tự quyết định và chịu trách nhiệm về sự chọn lựa hướng nghiệp của mình.

Dạy con người nghệ thuật làm giàu, nhưng để giàu có là chuyện đường dài. Trước nhất hãy dạy các cháu về lối sống tiết kiệm là cái có thể làm ngay từng ngày từng giờ. Các trường đều phát động các cháu đi bộ, xe đạp hoặc bàn trượt (scooter) đến trường. Phân loại rác để tái chế hay dùng lại túi cũ là chuyện hàng ngày luôn được phát động và nhắc nhở. Chuyện kiếm tiền ở Canada, cũng như bất kỳ nơi nào khác, rất dễ và cũng rất khó. Cánh cửa làm giàu thật rộng mở nhưng mỗi cá nhân hãy tự tìm cách vượt qua ngưỡng cửa đó.

Không xếp vấn đề nhậy cảm thành cấm kỵ. Không để cho hiểu biết đến sau sự phát triển của cơ thể. Các cháu học về các khả năng của con người kể cả khả năng sinh lý từ khi học lớp năm, trước tuổi dậy thì.. Không để con trẻ phải mầy mò trong bóng tối của sự thiếu hiểu biết.

Theo đuổi sự hoàn hảo là một ước vọng chính đáng của giáo dục, nhưng không thể biến đó thành một đòi hỏi nghiệt ngã, không đòi hỏi sự hoàn hảo ở học sinh để giảm áp lực cho các em, chấp nhận học sinh có sai lầm, cho tồn tại sự lựa chọn thứ hai. Con trẻ ở đây luôn được an ủi bằng câu cửa miệng là chỉ có Chúa Trời là toàn bích, còn chúng ta là con người, không một ai hoàn hảo cả (no one is perfect)!

Chú trọng giáo dục về sức mạnh mềm, về quyền con người, về sự dẫn dắt của trí tuệ, của lý luận và lẽ phải, về sức mạnh của sự bao dung. Có hôm chúng tôi đi làm về muộn vẫn thấy cậu con trai sáu tuổi ngồi đợi bố mẹ ở chân cầu thang trước cửa. Hỏi sao cháu chưa đi ngủ cháu nói là phải đợi bố mẹ về để nói lời cảm ơn vì bố mẹ đã lo lắng cho con có cuộc sống đầy đủ ngày hôm nay. Hỏi ai dậy con nói thế? Cháu nói là không ai dậy cả, cháu tự muốn thức đợi bố mẹ về, tự muốn được nói lời cảm ơn vì hôm nay ở trường cô giáo cho làm một đề tài về các bạn ở những nước nghèo nơi không có đủ cả nước sạch để uống.

Giáo dục các công dân tý hon của mình không chỉ có ý thức về sự giàu có của đất nước mình mà cần phải sớm có suy nghĩ, trách nhiệm san sẻ với phần còn lại của thế giới. Có hôm học về cháu nhất quyết nhịn ăn trong vòng 30 giờ. Hỏi sao? Cháu bảo ở trường đề nghị các cháu tự nguyện không ăn hơn một ngày để biết thế nào là cảm giác đói hành hạ, để có thể đồng cảm với rất nhiều bạn trẻ đang thiếu ăn trên thế giới. Hôm đó chúng tôi đã chủ tâm nấu các món ngon đặc biệt mà cháu thích để kiểm tra độ tự giác nhưng quả thật là nhà trường đã thành công. Con tôi đã ở lại trường cùng sinh hoạt với các bạn rồi về nhà thật muộn, đóng chặt cửa phòng riêng và từ chối mọi lời trêu đùa khuyến khích ăn của bố mẹ.

Là một nước tư bản phát triển, giáo dục rất coi trọng các giá trị thực tiễn. Thực tiễn là thước đo kiểm nghiệm mọi lý thuyết. Trong các trường học các cháu không chỉ được học kiến thức cơ bản mà còn được dậy dỗ để trở thành một công dân đắc dụng. Để tốt nghiệp phổ thông các cháu phải có ít nhất 40 tiếng lao động thiện nguyện. Số giờ lao động công ích càng nhiều thì cơ hội dành được học bổng đại học càng cao. Có cháu ngoài điểm học rất cao, trong vòng 4 năm cuối phổ thông vẫn dành ra được cả nghìn tiếng để giúp đỡ người già, người di dân mới tới, trẻ em chậm phát triển, hoặc tại các cơ quan công sở, trường học. Học giỏi mà không có tấm lòng vàng là chưa đủ. Canada rất coi trọng lãnh đạo tính (leadership), nhưng vẫn đề cao tinh thần cộng tác đồng đội (teamwork).

Trong hồ sơ xin vào các đại học danh giá, thí sinh phải chứng minh khả năng lãnh đạo của mình trong các công việc tại trường, lớp và cộng đồng, đồng thời cũng cần nêu rõ là mình có tham gia bao nhiêu câu lạc bộ, tổ chức, hội đoàn, thể thao…Giáo dục Bắc Mỹ cũng hướng tới việc đào tạo con người đa chức năng. Các trường đại học thường cho các cháu quyền được hoàn thành cùng lúc 2 ngành nghề trong 4 năm học. Trước khi vào trường đại học y để lấy bằng bác sỹ quân y, con của một người bạn tôi đã phải hoàn thành một bằng đại học với hai nghề là sỹ quan lục quân và kỹ sư điện tử trong 4 năm ở trường Võ bị West Point.

Năm lớp sáu, trong môn học về gia đình, tất cả học sinh đều phải mang búp bê (đã được cài đặt chương trình) về nhà rồi bế tới trường hàng ngày để chăm sóc trong vài tuần như chăm sóc một em bé hai tuần tuổi. Cũng phải cho ăn 6-8 lần một ngày, uống nước, cho ợ, thay tã khi bị ướt và không được để em bé khóc quá lâu nếu không muốn bị điểm kém. Học sinh chọn môn kinh tế trong lớp 10 sẽ được phát tiền ảo để tham gia chơi chứng khoán (stock).

Không quan hệ cá nhân, không trung gian và không một phí tổn. Khi con tôi muốn vào trường chuyên cháu được nhà trường giải thích rất rõ ràng rằng cháu cần phải thi tuyển như thế nào để được nhận. Chuyện vào đại học cũng là một đề tài thú vị. Để nhận học bổng vào đại học, các cháu cần có thư giới thiệu của các thầy cô giáo phổ thông, và những lá thư này được thầy cô viết một cách tự nguyện, đúng với quá trình học tập và rèn luyện của các học sinh. Nhiều cháu nhận được tới hàng trăm nghìn đô học bổng, đổi lại các thầy cô nhận được lời cảm ơn và sự vui sướng là đã có được một học sinh giỏi.

Các cháu không cần thi đại học, điểm tổng kết sáu môn lớp 12 sẽ được trường phổ thông chuyển thẳng tới các đại học để xem xét. Tôi chưa từng nghe chuyện nâng hay chạy điểm nào ở đây. Vào các trường, khoa danh tiếng thường là qua hai ban có quyền tương đương nhau 50/50 xét duyệt. Ban đầu là nghiên cứu điểm học, ban thứ hai là xem các cháu đã làm bao nhiêu giờ lao động công ích cho xã hội, có tài gì khác ngoài tài học. Ví dụ họ có thể hỏi thí sinh ngoài học giỏi em còn biết làm gì nữa? Nếu em nói biết vẽ, nhẩy, đàn, hát, hay hùng biện… thì mời em biểu diễn ngay đi cho chúng tôi xem em thực tài thế nào. Chỉ thành mọt sách đơn thuần là không được yêu chuộng ở Canada. Học sinh ngoan chăm học không đủ mà phải đa năng, hữu dụng và chứng tỏ là biết mang ích lợi cho xã hội, có chính kiến, cá tính, bản lĩnh sống từ tấm bé.

Thi thì toàn bộ là thi viết. Cách chấm cũng đáng bàn. Ở Nga thì điểm cao nhất là 5, Việt Nam thì 10, Tiệp thì 1 là điểm tuyệt đối. Bắc Mỹ thường dùng % . Theo tôi cách tính điểm này chi li nên chính xác và công bằng hơn cả.

 

[*] Bài viết được đăng lại với sự đồng ý của Việt Nam Thời Báo. Bài viết phản ánh quan điểm riêng của tác giả.

Nguồn: Phạm Ngọc Cương, “Cuối hè … Và học – (P2)“, Việt Nam Thời báo, ngày 20 Tháng Bảy năm 2014.

© 2014 Việt Nam Thời Báo

Bạn cũng có thể thích ...

xuongtuong_vn

Vài kinh nghiệm cơ bản về chọn tẩu hút ngon

Đọc tiếp →