Loading...
You are here:  Home  >  Nổi Bật  >  Current Article

Sự phẫn nộ về cuộc chiến thông tin ở Moscow

Bởi   /   July 30, 2014  /   Comments Off on Sự phẫn nộ về cuộc chiến thông tin ở Moscow

Bởi Alec Luhn | Foreign Policy
Minh Trang dịch

 

Từ những thi thể bị tử nạn máy bay cho đến nhân viên kiểm soát không lưu Tây Ban Nha, truyền thông Nga đang ra sức làm nhiễu loạn tình hình xung quanh những gì đã xảy ra với máy bay MH17.

Thảm hoạ máy bay dân sự MH17 bị tên lửa bắn rơi. (Ảnh: Internet)

 

Moscow – Một trong rất nhiều giả thuyết kỳ lạ lần đầu tiên xuất hiện trong cách đưa tin của truyền thông Nga về chuyến bay MH17 của Hãng hàng không Malaysia bị bắn rơi cũng là một trong những giả thuyết lạ lùng nhất: Câu chuyện về nhân viên kiểm soát không lưu Tây Ban Nha.

Vào đêm xảy ra thảm họa, một ông Tây Ban Nha nào đó tên là “Carlos”, tự giới thiệu mình là nhân viên kiểm soát không lưu hiện đang làm việc ở Kiev, đã đăng dòng tin nhắn Twitter bằng tiếng Tây Ban Nha rằng máy bay phản lực của Ukraina đã bắn rơi một máy bay hành khách mà không phải là lực lượng ly khai từ dưới mặt đất. Truyền thông Nga đã ăn phải bả: “Nhân viên kiểm soát không lưu Tây Ban Nha: Hai máy bay chiến đấu của Ukraina đã ở gần chiếc Boeing trước khi nó biến mất,” tiêu đề xuất hiện trên tờ tin tức có sức tuyên truyền nhất của điện Kremlin, Tờ Nhật báo Nga. Một số nhà đài chính cũng chọn những câu chuyện với tiêu đề tương tự, bao gồm kênh Rossiya 24 của nhà nước, kênh Zvezda của Bộ quốc phòng, và các tờ báo phổ biến như Komsomolskaya Pravda và Rossiiskaya Gazeta, cơ quan ngôn luận chính thức của chính phủ Nga. Những hãng tin khác thậm chí còn suy đoán rằng lực lượng Ukraina đã cố bắn hạ máy bay của tổng thống Nga, được cho là đã sử dụng cùng tuyến đường bay với MH17 vào thời điểm sớm hơn cùng ngày. Giữa các bản tin, Rossiya 24 còn bỏ thêm dầu vào lửa bằng cách phát sóng một đoạn về chuyến bay 1812 của hãng Siberia Airlines, mà Ukraina thừa nhận máy bay chiến đấu của họ đã vô tình bắn rơi trên Biển Đen vào năm 2001.

Ngày hôm sau, các nhà báo của Ukraina và phương Tây đã phát hiện tài khoản mang tên “Carlos” là giả, và kể từ lúc đó cũng đã bị xóa. (Đại sứ quán Tây Ban Nha cho biết kẻ sử dụng tài khoản Twitter này đã hoạt động trong suốt thời gian xảy ra các cuộc biểu tình ở Kiev nhưng khẳng định rằng không có bất kì một nhân viên kiểm soát không lưu Tây Ban Nha nào ở Ukraina.) Kể cả ông Igor Korotchenko, biên tập viên của Tạp chí Quốc phòng Nga, cũng lập luận rằng chiếc máy bay đã không bị bắn rơi bởi các máy bay chiến đấu. Nhưng điều đó cũng không quan trọng. Nhiệm vụ đã được hoàn thành: cách tường thuật về các sự kiện đã gây nhiễu loạn.

Kể từ khi chiếc MH17 rơi xuống bên ngoài một ngôi làng nhỏ ở miền đông Ukraina – một thảm họa mà nhiều nước phương Tây đổ lỗi cho phiến quân ủng hộ Nga – cách đưa tin của truyền thông Nga về sự kiện này đã diễn ra như một câu chuyện trinh thám ly kỳ, kể cả khuynh hướng có âm mưu bất chính xuất hiện ở mỗi giai đoạn. Trên kênh truyền hình và tin nhắn Twitter của Nga, hàng loạt làn sóng nối tiếp nhau đưa ra các giả thuyết, đổ lỗi cho Kiev và những kẻ thù vô hình khác trong cơn say của những mưu đồ dường như đã được toan tính để che giấu sự thật về chuyến bay MH17 hơn là tiết lộ chúng.

“Bởi điện Kremlin cảm thấy mình như là một kẻ tòng phạm trong sự kiện này nên các phương tiện truyền thông đại chúng đang làm việc rất ăn khớp bằng cách nhấn mạnh đến nhiều khía cạnh khác nhau để đánh lạc hướng sự chú ý nhắm vào điện Kremlin,” ông Oleg Kozyrev nói, một blogger nổi tiếng ủng hộ phe đối lập và cũng là một nhà phân tích truyền thông ở Moscow. “Hoặc là nếu việc đó không có hiệu quả, ít nhất là sẽ nói vòng vo xung quanh chủ đề này, để khiến người xem nghĩ rằng việc này không hoàn toàn rõ ràng minh bạch, rằng có thể nó không phải do lực lượng ly khai gây ra.”

Một bản tin ngày thứ Sáu trên kênh Rossiya 1 dẫn lời một nhà phân tích quốc phòng lập luận rằng chiếc MH17 bị bắn rơi bởi một quả tên lửa đất đối không. Tuy nhiên, kênh này nhanh chóng chuyển sang phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Aleksey Komarov, ông này cho rằng Ukraina không chỉ triển khai tên lửa quân sự đất đối không đến Donetsk, khu vực ở miền đông Ukraina, nơi chiếc máy bay đã rớt xuống, mà còn có cả máy bay trang bị tên lửa – một lần nữa gợi ý rằng máy bay chiến đấu của Ukraina đã bắn rơi chiếc MH17.

Trên truyền hình, kênh Rosiya 24 đã trích dẫn một báo cáo của một trang web Lifenews mới nổi, bị tai tiếng bởi phương pháp “công bố trước, xem xét sau”, lập luận rằng “máy bay có thể đã bay vào tầm ngắm của tên lửa phòng không bởi nó đã bay chệch ra khỏi tuyến đường bay.” (Ông trùm truyền thông của điện Kremlin Konstantin Rykov, và những người khác tuyên bố trên Twitter rằng chiếc máy bay đã bay chệch 300 km so với lộ trình.) Hãng Malaysia Airlines cho biết hôm thứ Năm rằng tuyến đường bay của MH17 đã được phê duyệt bởi Eurocontrol, cơ quan giám sát bay cấp cao nhất, và thường được sử dụng bởi các máy bay khác. Thậm chí một máy bay khác cũng đang bay cùng lộ trình khi MH17 bị bắn rơi, họ nói.

Một bài viết kì lạ trên trang web của Rossiya 24 thì cân nhắc không biết có bao nhiêu “giả thuyết và bịa đặt công khai” được tạo ra để giải thích cho thảm họa hàng không, bao gồm cả câu chuyện về một nhân viên không lưu Tây Ban Nha gây tai tiếng. Tuy nhiên, sau đó nó lại tiếp tay cho một câu chuyện đáng kinh ngạc, được đưa lên trên mạng xã hội VK của Nga, đăng tải các tin nhắn từ ông Igor Strelkov, vị lãnh đạo của lực lượng ly khai vũ trang và cũng là một cựu sĩ quan tình báo Nga. Tin đưa rằng “một số lượng lớn các thi thể trông không phải như vừa mới chết” trên máy bay, ám chỉ rằng có một âm mưu sâu rộng nhằm làm mất uy tín lực lượng của ông ta. Đài Rossiya nói rằng câu chuyện là “không thể tin được” nhưng dù sao cũng cho biết nó bắt nguồn từ một “tướng quân biết suy nghĩ.”

“Đương nhiên, các chuyên gia y tế sẽ có thể xác định được thời gian tử nạn chính xác của những thi thể hành khách và phi hành đoàn Boeing,” bài báo trên kênh Rossiya viết. “Tuy nhiên, sự thật rằng các cuốn hộ chiếu được người dân địa phương nhặt được sau vụ tai nạn lại rất sạch sẽ, như thể chúng vừa mới được in xong, đó là điều không thể nhưng lại làm chúng ta ngạc nhiên.”

Trong cuộc chiến tranh thông tin giữa Kiev và Moscow, truyền thông Ukraina cũng đã khoa trương một cách tương tự vì cho rằng ông Putin đã nhúng tay trong vụ tai nạn này. Nhưng ở Nga, chính phủ kiểm soát tất cả các kênh tin tức truyền hình toàn quốc: trong những tháng gần đây, một số nguồn đưa tin độc lập nổi bật đã bị thay thế bởi các nhà lãnh đạo thân với điện Kremlin hoặc đã bị giới hạn khả năng đưa tin. Nghĩa vụ đầu tiên của truyền thông Nga là phải trở thành một trong những kẻ yêu nước biết quy phục hơn là kẻ tìm hiểu sự thật, nhà phân tích chính trị Alexei Makarkin nói. “Phần lớn các phương tiện truyền thông đại chúng xem nhiệm vụ của họ là bảo vệ lợi ích của đất nước, của nước Nga”, ông nói. “Nó trái ngược với phương thức đưa tin của phương Tây, nơi họ cố gắng để cân nhắc tất cả các quan điểm khác nhau.”

Truyền hình nhà nước đã mang đến một dàn nhân vật để luân phiên giao giảng về những chính sách của điện Kremlin. Những người dẫn chương trình đã phát sóng các tuyên bố lặp đi lặp lại của Tổng thống Vladimir Putin, hiển nhiên nhắm tới Kiev, bằng lập luận rằng thảm họa sẽ không bao giờ xảy ra nếu “không diễn ra chiến sự ở phía đông nam Ukraina.” Ngoài ra Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov liên tiếp xuất hiện, bác bỏ những cáo buộc của Kiev rằng Nga đứng đằng sau vụ bắn rơi máy bay bằng lập luận rằng ông ta đã không “nghe thấy bất cứ tuyên bố trung thực nào từ Kiev trong vài tháng qua,” cũng như ông Korotchenko và ông Komarov cho rằng quân đội Ukraina có thể đã bắn tên lửa vào chiếc máy bay dân sự.

Chừng nào chưa đưa ra bằng chứng hết sức rõ ràng về thủ phạm, Moscow sẽ có khả năng tiếp tục “phủ nhận và tranh luận về câu chuyện” của chiếc máy bay bị bắn rơi, ông Makarkin nói. “Phải chứng minh được 100 phần trăm mới khiến Nga thừa nhận tội lỗi của mình trong việc hỗ trợ quân nổi dậy.”

Các nhà bình luận ủng hộ điện Kremlin tranh luận rằng những suy nghĩ chủ yếu là vô căn cứ của giới truyền thông là dựa trên tinh thần tạo ra các câu hỏi và tranh luận cần thiết, thể hiện sự phẫn nộ đối với những gì họ cho là hành vi lên án quá sớm của phương Tây về vai trò của Nga trong vụ tai nạn này. “Tại sao lại tổ chức điều tra, thu thập chứng cứ, tiến hành phân tích nếu kẻ phạm tội đã luôn được chỉ định. Đó là một kiểu trò hề, không phải một phiên họp,” Vladimir Solovyov, ông chủ kênh Rossiya 1 có tầm ảnh hưởng đăng dòng tin nhắn Twitter trong suốt cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc vào hôm thứ Sáu.

Nhưng cho đến khi sự thật được biết đến một cách thuyết phục, cuộc chiến giữa những luận điệu vẫn sẽ tiếp tục trên sóng đài phát thanh của Moscow. Vào lúc 11h đêm, trong một bản tin ngày thứ Sáu, kênh Rossiya 24 lúc đó đang tranh luận mạnh mẽ hơn bao giờ hết rằng các lực lượng Ukraina đã bắn hạ chiếc máy bay và ám chỉ rằng Mỹ đang lợi dụng vụ thảm họa hàng không để thay thế vị trí của Nga với tư cách là một nhà cung cấp năng lượng chính cho Châu Âu. Những tiếng nói tự do của Nga và những nhân vật đối lập thì sững sờ, bao gồm nhà vận động chiến dịch chống tham nhũng Alexei Navalny, người đã đăng dòng tin nhắn Twitter liên quan đến câu chuyện của kênh Rossiya 24 về chuyến bay của những xác chết: “Tại sao họ lại nghĩ ra chuyện này và liệu có ai tin vào chúng?”

“Một thảm họa hàng không dù lập kỉ lục về số người chết trong vòng 13 năm cũng đã là quá đủ,” Igor Belkin, cựu biên tập của trang web lớn Lenta.ru, vừa mới được thay thế bởi một biên tập viên của điện Kremlin hồi đầu năm nay, đã viết trên Facebook. “Nhưng sự đưa tin ngu xuẩn xung quanh việc này khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn.”

 

[*] Alec Luhn là nhà báo tại Moscow, ông viết cho tờ Nation, tờ Guardian, tờ Independent, Slate, Globalpost, và những nơi khác.

[**] Bài gốc đã đăng trên Việt Nam Thời Báo.

Nguồn: Alec Luhn, “The Infowar Rages in Moscow”, Foreign Policy, ngày 18 tháng Bảy 2014.

Bản Tiếng Việt © 2014 The Pacific Chronicle

Bạn cũng có thể thích ...

dai-hoi-12

Đại hội đảng CSVN thứ XII và Vai trò của nhà nước pháp quyền

Đọc tiếp →