Loading...
You are here:  Home  >  Nổi Bật  >  Current Article

Tổn thất lao động Trung Quốc: Chấm dứt trại lao động cải tạo

Bởi   /   December 27, 2013  /   Comments Off on Tổn thất lao động Trung Quốc: Chấm dứt trại lao động cải tạo

Bởi John Delury | Foreign Affairs

Minh Trang dịch

 

Những người ủng hộ cho nhà nước pháp quyền Trung Quốc đã giành chiến thắng hai tuần trước khi khía cạnh phức tạp nhất của hệ thống hình sự nước này dự kiến sẽ chính thức được xóa bỏ. Hệ thống trại lao động cải tạo, nói ngắn gọn là trại cải tạo, hay để dịch đầy đủ một cách vô hại thì là “cải tạo thông qua trại lao động.” Trên thực tế, trại cải tạo là một hệ thống trừng phạt dành cho những thành phần cá biệt – từ những người nghiện ma túy cho đến những người chỉ trích giới chính trị – những người được cho là bị bóc lột sức lao động trong nhiều năm để được phục hồi nhân phẩm mà không có bất cứ phiên tòa xét xử nào hay thậm chí có một cơ hội để nghe lời buộc tội. Nó là tàn dư của Chủ nghĩa Cộng sản Mao-ít, hoàn toàn mâu thuẫn với sự hào nhoáng của chủ nghĩa tư bản đương đại của đất nước.

 

Tàn dư của Chủ nghĩa Cộng sản Mao-ít: Trại lao động cải tạo. (Ảnh: Internet)

 

Khi Hội nghị Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc, một cuộc họp kín hàng năm giữa các nhà lãnh đạo hàng đầu, công bố ý định loại bỏ hệ thống đó, thì đúng ra nó được coi là một thử thách quan trọng đối với quyết định cải tổ hệ thống chính trị đất nước của Chủ tịch mới Tập Cận Bình. Nhưng còn quá sớm để kết luận liệu ông ta có thực sự vượt qua được thử thách này hay không. Các quyết định của ông Tập tại Hội nghị Trung ương gần đây – bao gồm việc tạo ra một Ủy ban cao cấp để điều phối chính sách đối ngoại, an ninh nội địa và cải tổ kinh tế, củng cố thị trường và thu hẹp vai trò của nhà nước trong nền kinh tế, xóa bỏ chính sách một con – chủ yếu làm rõ các chiến tuyến trong tổ chức chính trị Trung Quốc về các vấn đề cải tổ. Trong trường hợp trại cải tạo, những chiến tuyến đó đã cố thủ một cách đặc biệt vì được thiết lập trong giai đoạn đầu của kỷ nguyên Cộng sản Trung Quốc.

TRẠI CẢI TẠO TỪ THỜI MAO TRẠCH ĐÔNG CHO ĐẾN NAY

Được thiết lập ngay sau khi Mao Trạch Đông thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1949, cải tạo thông qua trại lao động là cách tiếp cận đặc trưng của chủ nghĩa Mao-ít để duy trì trật tự chính trị xã hội trong một quốc gia phải uốn nắn theo một cuộc cách mạng lâu dài. Thương hiệu Cộng sản của Mao kết hợp nét đặc trưng của người nông dân lao động chân tay với cảm hứng Xô Viết về sự ngay thẳng mang tính ý thức hệ. Ông ta ca tụng những ưu điểm của lao động thủ công và không ngần ngại sử dụng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước để định hình lại người dân “nghèo đói và tay trắng” của Trung Quốc. Việc ông ta hoan nghênh lao động chân tay như một hình thức phục hồi nhân phẩm thực sự mang tính cách mạng, theo nghĩa là một sự phủ nhận hoàn toàn sự nhấn mạnh đến giáo dục của chủ nghĩa Nho giáo truyền thống Trung Quốc như một cuộc hành trình về đạo đức và trí tuệ.

Căn cứ vào triết lý cách mạng của Mao, các trại lao động cải tạo mọc lên như nấm trên khắp đất nước sau chiến dịch chống cánh hữu đầy tai tiếng vào năm 1957, một bước ngoặt lớn trong cơ chế cai trị độc đảng. Chiến dịch này tìm cách trừng phạt giới tinh hoa có học thức để khiến họ khuất phục chính quyền Mao bằng cách kết tội ngay cả những nhà phê bình ôn hòa nhất vào “phe cánh hữu phản cách mạng”. Hàng trăm nghìn người đã bị kết tội trong phong trào chống cánh hữu, và một cuộc đàn áp giới trí thức và kể cả các cán bộ Đảng kéo dài trong suốt thời cai trị của Mao. Theo ông Fu Hualing của Đại học Hong Kong, số lượng phạm nhân trong trại cải tạo tăng lên mức cao nhất là 500.000 người vào năm 1960 so với mọi thời kỳ. Các đảng viên cao cấp được cho là không bị đưa vào trại lao cải thông thường vì chức vị cao, nhưng rất nhiều người vẫn phải chịu chung số phận về tất cả mọi thứ, trừ tên gọi. Trong số đó có cha của ông Tập là Tập Trọng Huân, kẻ nhiều năm phải lao động thủ công đến mụ đầu như một sự trừng phạt đối với các tội phạm chính trị, trong đó có mối quan hệ với phe chống Mao ở trong Đảng. Ngay cả Đặng Tiểu Bình cũng bị đưa vào làm việc trong một nhà máy sửa chữa máy kéo trong một ngôi làng hẻo lánh cuối những năm 1960, trong suốt cao trào của cuộc Đại Cách mạng Văn hóa Vô sản.

Đến khi Cuộc Cách mạng Văn hóa kết thúc, nhân khẩu trong trại cải tạo giảm một cách đáng kể, kể từ khi những kẻ Mao-ít cực đoan nòng cốt phát minh ra những biện pháp thậm chí còn tàn bạo hơn để trừng phạt “những kẻ phản cách mạng.” Điều trớ trêu là Đặng Tiểu Bình lại là kẻ đảo ngược xu hướng đó. Một mặt, khi ông ta lên nắm quyền sau cái chết của Mao Trạch Đông vào năm 1976, ông ta cho phục hồi lại hàng loạt các trí thức và giới cán bộ “cánh hữu”. Mặt khác, kỷ nguyên của ông ta cũng chứng kiến sự hồi sinh của trại cải tạo để đối phó với những thành phần bụi đời và cá biệt tại địa phương. Thành phần này bao gồm cả những nhà phê bình chính trị phiền toái như người đoạt giải Nobel Hòa bình Lưu Hiểu Ba về sau này, người đã trải qua ba năm trong trại cải tạo vào cuối những năm 1990 vì tội “gây rối trật tự xã hội”.

Nhưng trại cải tạo chủ yếu phục vụ như một miếng xốp thấm để hút mọi thành phần “bị ô uế về mặt tinh thần” của xã hội. Ví dụ, người nghiện ma túy làm tăng danh sách phạm nhân trong các trại vào những năm 1990, và những tín đồ của giáo phái thiền định Pháp Luân Công cũng bị đưa vào trại trong những năm 2000. Đầu năm nay, ông Stanley Lubman, một chuyên gia trong lĩnh vực luật pháp Trung Quốc, ước tính tổng nhân khẩu các trại là 260.000 người, đại đa số là những trường hợp bị nghiện ngập.

MỘT CÂU CHUYỆN VỀ HAI CUỘC TRANH CÃI

Trong thập kỷ qua, các nhà cải cách pháp lý, các nhà hoạt động trực tuyến, các nhà làm phim tài liệu, và thậm chí cả phương tiện truyền thông chủ đạo đã thu hút được sự chú ý ngày càng cao đối với những vi phạm có hệ thống trong hệ thống trại cải tạo. Tuy nhiên, khi Jerome Cohen và Margaret Lewis chỉ ra trong cuốn sách mới ra mắt đúng lúc của họ, Thách thức đối với Trung Quốc: Đài Loan đã xóa bỏ Trại lao động cải tạo của nước này như thế nào, một khi đã được thiết lập thì một hệ thống như vậy rất khó bị loại bỏ. (Đài Loan chỉ mới làm vậy vào năm 2009.) Trước thềm Hội nghị Trương ương, hãng tin Reuters cho biết rằng ông Tập đã phải đối mặt với sự phản đối lớn về kế hoạch xóa bỏ của ông ta, và dự đoán – nhưng không chính xác – rằng ông ta sẽ không thể đạt được sự phê duyệt. Tất cả những điều đó gợi lên câu hỏi vì sao ông Tập đã chọn nó trở thành vấn đề cơ bản trong cuộc cải cách của ông ta.

Thông báo chính thức của Tân Hoa Xã về sự phê chuẩn cung cấp một số manh mối về cách suy nghĩ của ông Tập. Bài báo đề cập đến hai trường hợp “gây tranh cãi” gần đây về trại cải tạo. Một là câu chuyện đau lòng của Tang Hui, mẹ của một bé gái 11 tuổi từng bị bắt cóc, cưỡng hiếp, và buộc phải hành nghề mại dâm trong vài tháng vào năm 2006. Tháng tám vừa qua, bà Tang đã bị kết án 18 tháng cải tạo bởi phòng an ninh công cộng Vĩnh Châu, thuộc tỉnh Hồ Nam, bởi những sự phản đối công cộng của bà để đòi một án tử hình cho những kẻ đã hành hạ con gái bà bị coi là “gây rối trật tự xã hội một cách nghiêm trọng.” Nhưng trong thời buổi của phương tiện truyền thông xã hội, việc nhà nước bịt miệng sự phản đối đã trở nên khó khăn hơn. Trang Weibo, trang mạng xã hội của Trung Quốc giống mạng Twitter, bùng nổ vì căm phẫn trước tin bà Tang bị giam giữ, và bà đã được thả chín ngày sau đó. Mùa hè vừa qua, bà thậm chí còn thắng kiện đối với phòng an ninh công cộng địa phương, khiến cho họ cũng phải có lời xin lỗi trước tòa và bồi thường thiệt hại cho chín ngày giam giữ. Trong bối cảnh về câu chuyện của bà Tang, quyết định xóa bỏ trại cải tạo của ông Tập không chỉ là sự tiến bộ hướng tới nhà nước pháp quyền trên phương diện thủ tục tố tụng, mà còn là minh chứng cho khả năng vận động dân sự để tạo ra một xã hội công bằng hơn.

Ví dụ thứ hai được Tân Hoa Xã trích dẫn để biện minh cho sự chấm dứt trại cải tạo là trường hợp của Ren Jianyu. Nó cũng là một cuộc đấu tranh giữa các nhà hoạt động dân sự trực tuyến và các quan chức địa phương. Anh Ren, một sinh viên mới tốt nghiệp đại học gần đây, đã trở về quận Pengshui ở quê nhà để trở thành một cán bộ làng cấp thấp, đã bị giam giữ trong một trại cải tạo vào tháng 9 năm 2011 vì tội “xúi giục lật đổ chính quyền nhà nước” (cùng tội danh với người đoạt giải Nobel Lưu Hiểu Ba hiện giờ đang phải ngồi tù.) Vậy chính xác là anh Ren đã lật đổ chính quyền như thế nào? Bằng cách chuyển tiếp những tin nhắn ủng hộ dân chủ từ tài khoản nhắn tin của anh ta và mua áo phông trên mạng in khẩu hiệu “Thà chết còn hơn không được tự do”. Anh Ren đã phải trải qua một năm khốn khó ở trong trại lao động trước khi được phép ra tù sớm – nhưng anh ta cũng có được một lượng lớn những người theo dõi trên mạng, và sau đó đã đưa những kẻ bức hại anh ra tòa nhờ sự giúp đỡ của một trong những luật sư nhân quyền nổi tiếng nhất Trung Quốc là ông Pu Zhiqiang.

Thoạt đầu, hai vụ án trên dường như là khá giống nhau. Tuy nhiên, có một chi tiết khiến cho trường hợp của anh Ren trở nên có một không hai – ngôi làng của anh ta thuộc thành phố Trùng Khánh, khu vực từng nằm dưới sự kiểm soát của bí thư tỉnh ủy Bạc Hy Lai trước khi bi kịch của ông ta xảy ra hồi cuối năm ngoái. Vụ xét xử mới đây về tội tham nhũng của ông Bạc đã gây ra một cú sốc đối với nền chính trị Trung Quốc. Nhưng sự thực là sự lạm dụng quyền lực của ông Bạc là một trong những chủ đề mà anh Ren đã chia sẻ bằng tin nhắn trước khi anh ta bị lực lượng an ninh công cộng bịt miệng bằng lao động cải tạo.

Trường hợp của anh Ren cho thấy một lý do phức tạp hơn để đóng cửa trại cải tạo. Ngày càng nhiều công chúng Trung Quốc nhận thấy rằng trại cải tạo là một công cụ cho các quan chức tham nhũng như ông Bạc và gã đồng minh ngày xưa là Chu Vĩnh Khang, cựu Bộ trưởng Công an, người mà theo tin cho biết đang bị ông Tập cho điều tra. Mạng lưới cảnh sát và nhân viên an ninh địa phương để phục vụ các quan chức của Đảng cũng bị khinh miệt bởi xu hướng bịt miệng đối thủ bằng lao động cải tạo. Gộp chung với nhau, những quan chức này là “những con hổ và con ruồi” mà ông Tập đã hứa sẽ tiêu diệt như một phần của chiến dịch chống tham nhũng cao cấp, vốn luôn liên quan đến việc giảm thiểu quyền lực của bộ máy an ninh công cộng cũng như tăng cường thẩm quyền của các tòa án hoặc các quyền hợp pháp của công dân.

Trong bối cảnh đó, biện pháp loại bỏ trại cải tạo của ông Tập nên được xem xét cùng với một quyết định quan trọng khác vừa được đưa ra tại Hội nghị Trung ương gần đây – đó là việc tạo ra một Ủy ban An ninh Quốc gia để thắt chặt quyền hạn của ông Tập không chỉ về chính sách đối ngoại mà còn về “an ninh quốc gia” (hay người Trung Quốc còn gọi là “duy trì ổn định”) ở trong nước. Ngân sách cho quyết định sau đã tăng vọt trong những năm gần đây, lên đến hơn 100 tỷ USD, vượt qua cả chi tiêu quốc phòng, và ông Tập rõ ràng là muốn kiểm soát cơ quan này. Xóa bỏ mạng lưới cải tạo vì mục đích “cá nhân” của nhóm an ninh công cộng thông qua các trung tâm lao động có thể được nhìn nhận là mặt còn lại của vấn đề.

LỄ CẦU SIÊU CHO CƠN ÁC MỘNG

Đương nhiên, việc loại bỏ trại cải tạo sẽ không làm biến mất tình trạng phạm tội vị thành niên hoặc nghiện ma túy, và liệu sự xóa bỏ chúng có đánh dấu một bước tiến thực sự trên các vấn đề xã hội này hay không, trong số các vấn đề khác, còn phụ thuộc vào hiệu quả của “các chương trình điều chỉnh cộng đồng” mang ý nghĩa thu nhận những cá nhân hiện đang bị giam giữ trong các trại lao động. Nhưng Đảng xứng đáng có được lòng tin vì đã công khai bác bỏ khái niệm lỗi thời của Mao rằng việc ép buộc các cá nhân phải lao động cho nhà nước sẽ giải quyết được những vấn đề xã hội.

Đối với bất đồng chính kiến chính trị – dù họ là những người mẹ đòi công lý cho gia đình của họ hay những người trẻ đòi hỏi nhiều dân chủ hơn nữa – vẫn còn rất nhiều cơ chế khác khiến họ phải im lặng. Các vụ bắt giữ của chính quyền, giám sát dân cư, và những phán quyết tòa án theo kiểu cũ vì tội “lật đổ nhà nước” chỉ là một số ít những công cụ vẫn được nhà nước sử dụng để đè bẹp các hoạt động dân sự. Cuối cùng, việc đóng cửa trại cải tạo có đánh dấu một bước chuyển mình thực sự hay không cho việc thúc đẩy nhà nước pháp quyền không dựa nhiều vào năng lực giành giật quyền lực chính trị từ “những con hổ và con ruồi” và khiến cho bộ máy an ninh nội địa đi vào quy củ hơn của ông Tập, mà là sự sẵn sàng chia sẻ quyền lực của ông ta với quần chúng Trung Quốc – bao gồm quyền chỉ trích Đảng và tổ chức các lựa chọn chính trị thay thế.

Có thể sẽ phải chờ điều này vào Hội nghị Trung ương khác. Sẽ cần thời gian để biết bản chất thực sự của kế hoạch cải tổ của ông Tập và liệu ông ta có thể thực hiện chúng hay không. Ngay bây giờ, đáng để ăn mừng cho việc chấm dứt trại cải tạo và tận dụng việc này như một cơ hội để nhớ đến nhiều người – từ người giành giải Nobel Lưu Hiểu Ba cho đến không biết bao nhiêu người vẫn còn mãi vô danh khác – những người đã phải chịu đựng sự bất công của hệ thống.

 

[*] John Delury là trợ lý giáo sư tại Đại học Yonsei về Nghiên cứu quốc tế, tại Hàn Quốc. Ông là đồng tác giả với Orville Schell của cuốn Wealth and Power: China’s Long March to the Twenty-First Century (Tạm dịch: Sự thịnh vượng và quyền lực: Vạn lý Trường chinh của Trung Quốc đến Thế kỷ Hai mốt). Giữ liên lạc với ông trên tài khoản Twitter @JohnDelury.

Nguồn: John Delury, “China’s Labor’s Lost: The End of the Re-Education Through Labor Camps“, Foreign Affairs, ngày 25 Tháng 11 năm 2013.

Bản Tiếng Việt © 2013 The Pacific Chronicle

Bạn cũng có thể thích ...

dai-hoi-12

Đại hội đảng CSVN thứ XII và Vai trò của nhà nước pháp quyền

Đọc tiếp →