Loading...
You are here:  Home  >  Nổi Bật  >  Current Article

Vai trò mới của thế giới cũ (EU)

Bởi   /   July 25, 2014  /   Comments Off on Vai trò mới của thế giới cũ (EU)

Vai trò mới của thế giới cũ – Joseph S. Nye
Mai Xương Ngọc dịch

“Sau hơn 70 năm như là một ưu tiên chiến lược hàng đầu của Mỹ, châu Âu đang bắt đầu để mất vị trí đặc quyền của mình trong con mắt của các nhà hoạch định chính sách Mỹ.”

 Làm thế nào để đối phó với sức mạnh kinh tế, chính trị đang lớn dần của Trung Quốc? (Ảnh: Internet)

CAMBRIDGE – Sự trỗi dậy của Trung Quốc đặt ra nhiều câu hỏi cho phương Tây, một số người tự hỏi rằng liệu Trung Quốc sẽ chiếm đoạt vai trò lãnh đạo toàn cầu của một châu Âu đang tự vật lộn hay không. Theo lời một nhà bình luận, “không chính phủ châu Âu nào có thể làm được gì nhiều trong khu vực Đông Á, ngoài việc thực hiện vai trò nhà quản lý thị trường cho các doanh nghiệp trong nước của họ.” Không những thiếu sức nặng về ngoại giao mà còn cả về quân sự để có thể tạo dấu ấn trong khu vực, châu Âu nên nhường lại công việc nặng nề này cho Mỹ. Nhưng không nhất thiết phải là như vậy.

Đối với châu Âu, những tác động của sự trỗi dậy của Trung Quốc đang gây ảnh hưởng sâu rộng, bắt đầu với chiến lược “xoay trục” của Mỹ hướng về châu Á. Sau hơn 70 năm như là một ưu tiên chiến lược hàng đầu của Mỹ, châu Âu đang bắt đầu để mất vị trí đặc quyền của mình trong con mắt của các nhà hoạch định chính sách Mỹ. Hơn nữa, doanh số các sản phẩm công nghệ cao đa dụng cho cả dân sự lẫn quân sự của châu Âu, vốn đã luôn làm phức tạp thêm vai trò an ninh của Mỹ ở châu Á, đang tạo ra những xích mích.

Tuy nhiên, những lời cảnh báo rằng mối quan hệ đối tác Đại Tây Dương đang bị xói mòn là sự thổi phồng thái quá. Đáng chú ý là chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama đã thay thế thuật ngữ “xoay trục”, nhằm ám chỉ việc quay lưng lại với một sự vật nào đó, bằng thuật ngữ “tái cân bằng”. Sự điều chỉnh này phản ánh một sự công nhận rằng sự thống trị kinh tế đang gia tăng của Trung Quốc không gạt bỏ tầm quan trọng của Liên minh châu Âu, nơi vẫn sẽ là một thực thể kinh tế lớn nhất thế giới và dẫn đầu về đổi mới kinh tế, chưa nói đến những giá trị khác như sự bảo vệ quyền con người.

Nhưng không có nghĩa rằng sự tăng trưởng của châu Á sẽ không yêu cầu phải có điều chỉnh. Khi cuộc cách mạng công nghiệp bắt đầu, thị phần châu Á trong nền kinh tế toàn cầu bắt đầu giảm từ hơn 50% xuống còn 20% vào năm 1900. Từ nửa cuối thế kỷ này, dự kiến châu Á sẽ phục hồi sự thống trị kinh tế trước đây – nó sẽ đóng góp 50% sản lượng toàn cầu – đồng thời giúp hàng trăm triệu người thoát khỏi đói nghèo.

Sự dịch chuyển quyền lực này – có lẽ là hệ quả lớn nhất của thế kỷ 21 – hàm chứa những rủi ro nghiêm trọng. Các sử gia thường cảnh báo rằng nỗi sợ hãi và sự bấp bênh được tạo ra bởi sự nổi lên của các cường quốc mới như Trung Quốc sẽ có thể gây ra xung đột nghiêm trọng, điều mà châu Âu đã phải trải qua một thế kỷ trước đó, khi Đức vượt qua Anh trong ngành sản xuất công nghiệp.

Khi châu Á bị chia rẽ bởi các tranh chấp lãnh thổ và căng thẳng lịch sử, duy trì được một sự cân bằng ổn định về an ninh sẽ không phải là điều dễ dàng. Nhưng vẫn có những đòn bẩy để có thể giúp thực hiện.

Trong những năm 1990, khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Bill Clinton xem xét làm thế nào để đối phó với sức mạnh kinh tế đang lớn dần của Trung Quốc, một số người kêu gọi theo đuổi một chính sách ngăn chặn. Ông Clinton đã bác bỏ lời khuyên: không thể tạo thành một liên minh chống Trung Quốc, bởi các nước láng giềng có nguyện vọng lâu bền là duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc; và quan trọng hơn, một chính sách như vậy sẽ chắn chắn dẫn tới sự thù địch với Trung Quốc trong tương lai.

Thay vào đó, ông Clinton đã lựa chọn một chính sách có thể được gọi là “hội nhập và cam kết”. Trong lúc Trung Quốc được chào đón vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Mỹ khôi phục lại hiệp ước an ninh với Nhật Bản.

Nếu Trung Quốc theo đuổi “sự trỗi dậy hoà bình”, các nước láng giềng sẽ tập trung vào xây dựng các mối quan hệ kinh tế mạnh mẽ. Nếu Trung Quốc dùng sức nặng để áp đặt – điều mà một số người hàm ý cho rằng bắt nguồn từ những hành động gần đây của nước này ở biên giới Ấn Độ và trong vùng Biển Đông và Biển Hoa Đông – các nước láng giềng sẽ tìm cách để cân bằng sức mạnh, cùng với một sự hiện diện hải quân Mỹ tạo thế lực hỗ trợ.

Vậy thì vị trí nào phù hợp cho Châu Âu trong bối cảnh này? Trước tiên, khối này cần giám sát và hạn chế xuất khẩu mặt hàng nhạy cảm để tránh gây thêm tình trạng an ninh nguy hiểm hơn đối với Mỹ. Ngay cả trong điều kiện kinh doanh, châu Âu nên quan tâm đến sự ổn định khu vực và các tuyến đường biển an toàn.

Hơn nữa, châu Âu có thể đóng góp vào việc phát triển các quy tắc định hình môi trường an ninh. Ví dụ, châu Âu có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cách giải thích phổ quát đối với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển, chứ không phải cách hiểu riêng của Trung Quốc – đặc biệt là khi Mỹ thậm chí còn không phê chuẩn hiệp ước.

Trái ngược với những tuyên bố của một số nhà phân tích, Trung Quốc không phải là một nhà nước xét lại như Đức Quốc xã và Liên Xô, mong muốn lật đổ trật tự quốc tế đã thiết lập. Thật vậy, mối quan tâm của Trung Quốc không nhằm tiêu diệt các tổ chức quốc tế – chẳng hạn như Liên Hiệp Quốc, WTO, và Quỹ Tiền tệ Quốc tế – những nơi đã giúp tạo điều kiện cho sự trỗi dậy của nước này. Trong khi châu Âu vẫn giữ vai trò lãnh đạo trong các tổ chức như vậy, nó có thể giúp Trung Quốc đạt được tính hợp pháp đa phương mà nước này đang tìm kiếm, để đổi lại bằng những hành vi có trách nhiệm.

Mặc dù Trung Quốc không cố gắng để lật lại trật tự toàn cầu, nước này hiện nay đang trải qua một sự chuyển đổi gây mất ổn định sâu sắc. Cùng với sự gia tăng các vấn đề xuyên quốc gia như biển đổi khí hậu, khủng bố, bệnh dịch, và tội phạm mạng – được đẩy mạnh bởi những tiến bộ công nghệ và biến đổi xã hội nhanh chóng – quyền lực đang được khuếch tán không phải giữa các quốc gia, mà giữa một loạt các tổ chức phi chính phủ. Để giải quyết những thách thức này sẽ đòi hỏi có sự hợp tác quốc tế sâu rộng, để Trung Quốc, Mỹ và châu Âu mỗi nơi đóng góp một vai trò quan trọng.

Cuối cùng, vẫn còn lại những câu hỏi về giá trị. Châu Âu, cùng với Mỹ, đã chống lại những yêu cầu phải kiểm duyệt Internet nhiều hơn từ phía Trung Quốc (và cả Nga). Các nước châu Âu như Na Uy và Đức đã sẵn sàng chấp nhận đòn tổn thương kinh tế nhân danh nhân quyền.

Trong khi không thể dự đoán rằng nền chính trị Trung Quốc sẽ phát triển như thế nào, kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy sự thay đổi chính trị thường hay xảy ra khi thu nhập bình quân đầu người đạt mức khoảng 10.000 USD. Nếu một sự thay đổi như vậy có thể xảy ra, châu Âu sẽ có cơ hội để thậm chí thúc đẩy những giá trị cốt lõi một cách hiệu quả hơn.

Liệu lợi ích kinh tế của Trung Quốc trong một trật tự thế giới công bằng dựa trên các quy định của pháp luật có dẫn đến việc bảo vệ tốt hơn các quyền cá nhân hay không vẫn là điều cần được quan sát. Chỉ có Trung Quốc sẽ quyết định điều đó. Nhưng châu Âu có thể thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

 

*Joseph S. Nye là cựu trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng và Chủ tịch Hội đồng tình báo quốc gia Mỹ, và là giáo sư Đại học Harvard. Ông cũng là tác giả về cuốn sách gần đây nhất, tạm dịch: “Cơ chế Lãnh đạo Tổng thống và Sự hình thành Kỷ nguyên Mỹ.”

** Bài gốc đã đăng trên Việt Nam Thời Báo.

Nguồn: Joseph S. Nye, “The Old World’s New Roles”, Project Syndicate, ngày 10 tháng Bảy 2014.

© 2014 The Pacific Chronicle

Bạn cũng có thể thích ...

dai-hoi-12

Đại hội đảng CSVN thứ XII và Vai trò của nhà nước pháp quyền

Đọc tiếp →